Maskara

Reaction Paper: The Miseducation of the Filipino

Maskara

Ang mukha ng edukasyon, ito ang sandata ng isang tao upang makamit ang tagumpay na kanyang hinangad sa buhay. Ito ang sagot sa lumalaking kamangmangan at makamit ang tagumpay ng isang bansa.

Sa Pilipinas, ‘miseducation’ ang nangyari at hindi edukasyon noong panahon ng Amerikano, ngunit hanggang sa kasalukuyann nangyayari pa rin ito. Tulad na lamang sa mga paaralan, iba ang itinuturo sa elementarya at sekondarya dahil ang gobyerno na nakasuot ng maskara ang nagdidikta sa kung ano ang nararapat na ituro at ito’y sa pamamagitan ng DepEd. Hindi tulad sa kolehiyo lalo na sa UP, itinatanggal nito ang maskara ng bawat isko at sinasabing mali ang pagsuot nito, na hindi kailanman makakamit ang nasyonalismo at kaunlaran ng bansa kung patuloy na isusuot ito. Subalit sa UP pa lamang din ay makikita na, na nanaig pa rin ang mga mag-aaral at guro na nakasuot nito tulad na lamang ng mga estudyante at propesor na nagnanais ng Academic Calendar Shift, na sinasabing sa tulong ng pagsuot ng maskara makikita ng ibang bansa na kaya nating makipagsabayan sa kanila. Subalit paano makikilala ang Pilipino kung suot-suot pa rin niya ang maskara at hindi ipinapakita ang mukha sa likod nito.

Bukod sa demokrasyang itinuro, magaling rin ang mga Amerikano sa pagsuot ng maskara sa Pilipino dahil napaniwala nila noon na ito’y maganda at magagamit sa hinaharap ngunit ang hindi natin alam ay sa tulong nito nagagawa na nilang sakupin at mapasakamay na tayo. Sa kabilang banda, Isa pang patunay na dahil sa maskarang gamit, natatakpan ang bibig ng bawat Pilipino dahilan upang mahirapan tayong magsalita ng purong Filipino o tagalog. Habang nakasuot tayo ng maskara itinuturo bilang wikang panturo ang ingles sa atin dahil sinasabing mas bagay ang wikang ingles sa maskarang suot natin. Mas magiging mukhang kaaya-aya daw tayong mga Pilipino kung gamit ito at mas magiging mataas ang antas ng bawat Pilipino na magaling dito. Ngunit dahilan rin ito upang tayo’y mahirapan umintindi at magsulat sa wikang ingles maging sa wikang atin, sapagkat nahahati ang kaalaman natin. Hindi pa man tayo bihasa sa wikang atin, pinapasok na sa utak ng bawat Pilipino ang wikang ingles dahilan upang mas mahirapan tayo. Sinasabing ang ingles ang sagot sa kahirapan, kapag magaling ka sa ingles mas marami ang oportunidad ang naghihintay sa’yo. Kaya’t mas maraming Filipino ang nananabik matuto ng ingles kaysa sa wikang atin. Sa panahon ngayon, tulad ng ibang mga estudyante sa UP, mas marami ang tinatawag na “Conyo”. Sa UP din makikita na mababa ang tingin sa’yo ng iba kapag nagpahayag ka gamit ang tagalong/Filipino samantala matalino ka naman kapag magaling kang magsalita ng ingles.

Patunay na magpasahanggang ngayon patuloy pa rin na isinusuot ng bawat Pilipino ang maskara na ating nakuha mula sa mga dayuhang Amerikano na akala ng nakararami ay maganda ito sa paningin ng iba, na akala nila dahil dito ay uunlad ang bansa at pagkatao nila, ngunit ang hindi nila nakikita at nalalaman na may nakatago sa likod ng maskara na natatanging mukha ng Pilipino na wala at naiiba sa mga dayuhan, na siyang talagang magpapaunlad sa bayang pinagmulan. Ngayon, maling akala pa rin ang ating sinusundan, hindi pa rin natin naiisip ang oportunidad sa nasyonalismong matagal na nating dapat ginawa. Kayang makilala ng ating bansa kahit wala ang mapagsamantalang mga Amerikano na nagsuot sa atin ng maskara. Kayang makilala ang bawat Filipino kapag may sariling identidad at mukhang inihaharap. Tanggalin ang maskara at iharap ang tunay na mukha ng Pilipino, dito mahihinuha na hindi na pala natin kinakailangan na takpan ng maskara ang ating mukha dahil makakamit ang tunay na pagbabago sa pagtanggal sa mapaglinlang na maskara.

Reflection Paper: THE MISEDUCATION OF THE FILIPINO – Renato Constantino

Edukasyon. Ito ang isa sa sandata ng isang tao upang magtagumpay sa buhay. Ito ay importante sa bawat isa sa atin. Ito ang sagot para hindi tayo lumaking mangmang. Upang yumaman ang isang tao nararapat na mayroon nito. Ito ang sentro ng buhay natin. Ito ang isa sa pinakamagandang maipagmamalaki sa iba. Ito ang pinakamatibay na pundasyon ng isang indibidwal. At ito rin ang sagot sa kaunlaran ng isang bansa.

Sa Pilipinas, misedukasyon ang nangyari at hindi edukasyon. Sa kawalan ng ating bansa ng matatag na sibilisasyon, marami sa sumakop sa atin ay nagtatag ng Direct Colonialism kung saan, naging ganap ang pagsakop sa larangan ng buhay ng mga Pilipino – Sa relihiyon, lipunan, ekonomiya, kultura at wika – na tumatak sa ating kaisipan. Lalo na ang mga Amerikano na umukit ng husto sa ating institusyon, bansa, kaisipan at pananaw sa daigdig.

Ang pagkakaroon ng pusong makabayan ay importante sa edukasyon upang matamo ang ninanais. Subalit tayong mga Pilipino ay mas nauudyok pag-aralan ang kaisipan ng kanluranin, nawawalan tayo ng interes sa pag-aaral ng sariling kasaysayan natin. Laging nagbabase ang mga Pilipino sa akda ng mga dayuhan at hindi sa sariling pantas. Sa katotohanan, marami ng mahahalagang kontribusyon sa daigdig ng kaisipan ang ating mga kababayan ngunit hindi lang ito labis na nabibigyang pansin at importansya. Ayon nga sa isang artikulo na ginawa ni Renato Constantino, wala kasi tayong Intellectual tradition.

Isa sa mga tumatak talaga sa mga Pilipino noong Panahon ng Amerikano ay ang pagturo ng mga ito ng Ingles, na kung saan alam naman natin na hanggang ngayon ay ginagamit pa rin natin, marahil hindi natin maitatangging malaki ang naitulong nito sa atin at alam nating wala tayo sa kung nasaan ang mga Pilipino ngayon kung hindi tayo naturuan ng wikang Ingles. Isa rin sa dahilan kung bakit mabilis na nasakop ng Amerika ang Pilipinas dahil noong matamo ng mga Pilipino ang kalayaan mula sa Kastila, tinulungan kaagad tayo ng mga Amerikano kung paano maging isang demokrasyang bansa. Gaya nga nang pinahayag nila na ang gusto lang nilang mangyari sa mga Pilipino kaya’t tinuruan nila ng wikang panturo o ang Ingles ay matanggal ang pagiging mang mang at ignorante ng mga Pilipino. Upang dito ay matuto tayong magkaroon ng sariling atin at mailigtas tayo sa kamay ng mga kastila at hapon.

Marahil noong Panahong ng mga Amerikano tuluyang umusbong ang edukasyon ng Pilipino, sa kasamaang palad ito na rin ang simula ng ating misedukasyon. Dahil dito na rin nagsimulang kalimutan ng mga Pilipino ang pansariling wika at naging dayuhan na rin ang mga Pilipino sa sariling bansa. Binibigyan din ng mga Pilipino ng halaga ang tradisyon at kaugalian ng mga dayuhan, kaya’t hindi nakapagtataka na ang ating pag-iisip ay hinuhubog ng itinuturong maka-dayuhan at ng mismong reyalidad. Dito rin pumasok ang kasaysayan at katangian ng mga kanluranin na imbis maunawaan ng mga Pilipino na ito ang kailangan natin mas naging malala pa sapagkat mas minahal na ito ng mga Pilipino at mas binigyan ng pansin.

Samantala sa larangan ng ekonomiya, pinakilala ng bansang Amerika na ang Pilipinas ay maaring maging industriyalisado. Noon ang alam lang kasi natin ay magaling lang tayo sa agrikultura, subalit dahil sa mga Amerikano natuklasan ng mga Pilipino na maari din pala ang bansa natin makisabay sa ibang bansa pagdating sa industriya.

Sinabi ni Constantino na isa sa mga pangit na kaugalian nating mga Pilipino ay tuwang-tuwa tayo na kapag binabanggit ng mga dayuhan na ang ating bansa ay isang paraiso, na hindi natin nakikita ang reyalidad kung saan ang ibang mga kababayan natin ay hindi paraiso ang tingin dahil sa kahirapang kanilang nadarama.

Sa kabilang banda, ang pinaka nakaapekto ay ang wika. Wika ang isa sa pinakaproblema ng ating bansa. Naniniwala tayo na ang Ingles ay ang wikang panturo, sa paraang ito hindi natin naiisip na tayo ay Pilipino, na mas kailangan nating palawakin at mas aralin ang sariling wika natin. Nakakalungkot ring isipin na maraming pamilya ang pananaw ay ang edukasyon ay isang instrumento lamang ng pagtatamo ng personal na ambisyon sa buhay at dagdag pa dito, Ingles ang binibigyang prayoridad sa edukasyon at negosyo. Paggamit ng Ingles ay hindi nagbunga ng kaunlaran. Nauntol ang pag-unlad ng wikang pambansa bilang wikang panturo, wikang opisyal at wika ng negosyo.

Marahil nakatulong ang dayuhan upang umusbong ang ating bansa ngunit hindi naman malinaw ang hangarin na bigyan ng tamang edukasyon ang bawat Pilipino subalit ito’y naging misedukasyon. Marami man tayong natutunan, subalit hindi maganda ang kinalabasan nito sapagkat nagpadala ang nakararami sa atin sa pagmamahal dito at nakalimutan na, na sila ay Pilipino.

'Timawa'

Konsepto sa salitang ‘Timawa’

Malaki ang ginagampanan ng kultura at lipunan sa wika, sa katunayan hindi mo maipaghihiwalay ang tatlo sa kahit na anong aspeto.

Ang wika ay kabuhol na ng kultura, kung saan mas madaling makikilala ang isang tao sa pamamagitan ng pagtukoy kung ano ang wikang kanyang ginagamit. Sumasalamin sa salitang ginagamit ang kultura ng tao sapagkat malaki ang ugnayan ng dalawang ito. Yumayabong at nagbabago ang wika dahil sa taong gumagamit nito na kabilang sa isang lipunang may umiiral na kultura. Gayundin, ang kultura ay nabubuo at napepreserba dahil sa wikang gamit ng tao. (Carpio et  al., Komunikasyon Sa Akademikong Filipino. 2012)

Sa kabilang dako, pangunahing gamit ng wika sa lipunan ay ang pakikipag-ugnayan sa isa’t-isa o ang tinatawag na komunikasyon. Ayon nga sa kasabihan, No man is an island at samantalang sa awitin, “walang sinuman ang nabubuhay para sa sarili lamang”. Nais lang ipahiwatig ng bawat salita na hindi maaring mabuhay ang tao nang nag-iisa lamang sa mundo kung hindi siya magkakaroon ng interaksyon sa ibang tao. Nabuo ang lipunan dahil sa grupo o lipon ng tao na patuloy na nag-uugnayan at nakikipagtalastasan. Kasangkapan natin ang wika upang magpatuloy ang sirkulasyon ng lipunan at magpatuloy ang ating pag-iral bilang tao. Kung mangyaring ang wika ay hindi natin gamitin, maari itong manganib at tuluyang mamatay. Samakatuwid nabubuhay ang wika dahil sa patuloy na paggamit dito ng tao sa komunikasyon. (Carpio et  al., Komunikasyon Sa Akademikong Filipino. 2012)

Sa ng paglipas ng panahon, sabay din na nagbabago ang wika at kahulugan nito. Isa sa kantangian ng wika ay ang pagbabago. Ang pabago-bago ng mga salita at pamamaraan ng pagbigkas ng wika ay isang uri ng katangian nito. Dinamiko ang wika. Pangunahing nagpapabago dito ay ang mga taong gumagamit ng wika at ang kulturang nabubuo sa lipunan.

Tatalakayin sa papel na ito ang Konsepto sa Salitang ‘Timawa’. Napili ko ang salitang timawa nang sabihan ng aking kapatid ang kanyang anak ng “Napakatimawa mo!” sapagkat nais pang kainin ng aking pamangkin ang pagkain ng kanyang ina gayong nakain na nito ang kanyang pagkain. Dito napaisip ako kung ano nga ba at saan nga ba nagmula ang salitang ‘Timawa’. Lagi kong naririnig ang salitang ito ngunit iba-iba ang pamamaraan ng paggamit ng mga tao dito. Ano nga ba ang orihinal na kahulugan ng salitang ‘timawa’ at saan nga ba nagmula ang salitang ito.

“Timawa ka ba?” Ano nga ba ang pangunahing pumapasok sa isipan ng isang indibidwal sakaling marinig niya ang katagang ito. Para sa nakararami ano nga ba ang kahulugan nito?

Sa aking pananaliksik sa salitang ‘timawa’, nagulat ako nang malaman na mayroon nang gumawa ng pag-aaral para sa salitang ito. Nabatid ko na parehas kame ng dahilan kung bakit niya napili ang salita nang mabasa ko ang kanyang tesis na ginawa para dito, ito’y dahil nais niya ring malaman ang ibig-sabihin at malalim na kahulugan ng salitang ‘timawa’. Si Nancy Kimuell ay nagtapos sa Unibersidad ng Pilipinas at nang kumuha siya ng kanyang masteral ito ang ginawa niyang tesis na marami ring lubusan na natuwa sa ideyang ito.

Sa pag-aaral ko sa konsepto ng salitang ‘timawa’, nagkaroon ako ng isang pananaliksik kung saan tinanong ko ang aking mga kakilala at ibang tao patungkol sa kung ano ang pangunahin kaisipan o ideya ang nabubuo sa kanila kapag narinig nila ang salitang timawa: Timawa – katumbas nito ang pagiging patay gutom, mahirap, walang makain, masiba sa pagkain, sabik kumain, dukha. Marahil base sa aking pananaliksik ang salitang timawa ay negatibo ang kahulugan para sa nakararami o sabihin na nating ito ang tingin ng kasalukuyang Pilipino. Ayon naman kay kimuell, kung tatanungin rin ang mga nag-aaral ng kasaysayan kung ano nga ba ang timawa, mahihirapan silang sagutin ito.

Ano nga ba ang nakapaloob sa sinaunang kahulugan ng salitang ‘timawa’?

May malalim na kahulugan ang salitang timawa sa kasaysayan dahil ito ay isang matandang salita na mula pa dantaon 16 at posibleng mas maaga pa. Ngunit halos magkaiba ang kahulugan ng salitang timawa noon sa kasalukuyan. Isang patunay na ang kahulugan ng wika ay maari ding mabago sa paglipas ng panahon.     

Noong unang panahon, sa sinaunang pamayanang Pilipino, ang salitang ‘Timawa’ ay nangangahulugan ng “Malaya”. Nagpapatungkol ito sa panggitnang katayuan ng mga tao sa pagitan ng mga maginoo at mga alipin. Sa pangkat na ito nagmumula ang mga espesyalista sa lipunan katulad ng mga mandirigma, mangangalakal, panday, katalonan/ babaylan, manghahabi, mamamalayok, guro/paratabgaw.  Maginhawa ang kanilang pamumuhay at kagalang-galang ang katayuan na sadyang maituturing na malaya sa lipunan dahil hindi sila tulad ng mga aliping naipagbibili. Maaring kaugnay ng timawa ang salitang Malay na “Dyemawa o Jemawa” ng Bahasa Indonesia na nangangahulugan ng labis na pagpapahalaga sa sarili.

Dagdag pa dito, bago dumating ang mga kolonyalistang espanyol, laganap na ang hatiang maginoo-timawa-alipin. Bukod sa saray ng datu at pamilya’t kamag-anak nito, may katayuang alipin din na nagbabayad ng tributo sa datu, naglilingkod sa iba’t ibang kaparaan at may mga kasong naipagbili sila, naipapamana o naipagpapalit ng ibang kalakal. Sa gitna ng dalawang pangkat na ito ang isa pang grupo ng tao na inilalarawan bilang ang mga malalaya o timawa na hindi kabilang sa uri ng datu o sa uring alipin. May sarili silang lupang binubungkal; may karapatan silang mamili ng datung pakikisamahan, at maliban sa karaniwang gawaing pagsasaka, malakas na papel din nila sa komunidad ang pagiging mandirigma at mangangalakal. May panahon silang paunlarin ang kanilang kasanayan tulad ng paghahabi ng magagarang damit, pagpapanday ng ginto at pilak para sa alahas at mga dekorasyong pangkatawan at pantahanan, panday na kahoy para sa mga kabahayan at sasakyang pandagat, paggawa ng mga palayok na gamit ng komunidad at pangangalakal sa kalakalang internasyunal, bilang mga babaylan o katalonan na responsable sa buhay ispiritwal at pangkalusugan ng komunidad at bilang mga guro o paratabgaw/tagapagturo sa mga kabataan. P. 45

Ang “Katimawaan” ang taal na dalumat ng sangkapilipinuhan sa KALAYAAN. Kaugnay ito ng konsepto ng katubusan, kaginhawaan, kaligtasan, kasaganaan at katiwasayan. Dito mahihinuha na ang ibig-sabihan ng salitang timawa noon sa kasaysayan ay ang mga taong Malaya.

Ang ganitong pagpapakahulugan ay magbabago nang sakupin ng mga kastila ang Pilipinas. Bilang grupong panlipunan, maghihirap sila dulot ng mga imposisyong pang-ekonomiyang mapagsamantala. Pagbabayarin sila ng buwis , pagsisilbihan sa polo, aagawan ng lupa at dadayain sa hatian ng bunga ng produksyon agrikultural na pinakikinabangan ng mga mestisong tsino, uring principalia at mga prayle. Sa dantaon 20, iba na ang gamit at kahulugan para sa mga tao ng salitang timawa.

Kasunod ng pagbabago sa material na kalagayan at buhay ng lipunan, magbabago din ang pusisyon ng timawa sa lipunan. Babagsak ang pusisyon ng timawa dahil sa sistematikong pagsasamantala at pang-aapi sa kanila ng kolonyalismong Espanyol katulong ang mga lokal na principalia. Tatagpuin nila sa pinakamababang antas na ito ay tatawaging plebeyo, maglulupa, kasama at marami pang iba batay sa kinapapaloobang hanapbuhay pero sa pangkalahata’y nagpapatungkol sa mga dukha, walang lupa at walang piang-aralan. Sila ang tumatanngap ng makalahi at makauring pagsasamantala at pang-aapi ng nakapangyayaring uri ng lipunan. Kung sa mata ng dayuhan ay mga “tamad ng unggoy” at “asal-hayup” ang mga indio (sangkapilipinuhan), para sa mga elit, hindi ito totoo para sa lahat ng indio. Hindi kasama ang mga may pinag-aralan; mga timawa lamang ang asal-hayup, ang mga “mal-edukado”, ang mga “walang modo”. Ang pagbabago ng pagtingin sa mga timawa ay maipapaliwanag lamang sa pagbabago ng kabuhayan nila sa epekto nito sa kanilang kalinangan. P.15

Itutulak ng pagbabago sa kanilang material na kalagayan ang iba’t ibang pananaw at pagkilos. May mga timawang nakipagtulungan sa principalia, mga naging alalay ng kolonyal na opisyales, mga pumasok sa kolonyal na hukbo, mga katulong ng pari sa simabahan. Sa madaling salita, may mga timawang nakipagkasundo at naging mga katulong sa kolonyal na pangangasiwa at pagmamantini ng lipunan. P.15

Hanggang sa kasalukuyan, ang salitang timawa ay negatibo ang ibig-sabihin. Kapag ikaw ay mahirap, timawa ang pangunahin deskripsyon sa iyo. Gustong ipahiwatig nito na ikaw ay isang dukha, patay-gutom, hampas-lupa, asal-hayup, walang pinag-aralan, walang modo, pulubi, alila, katulong, swapang, masiba at buraot. Sa madaling salita ay busabos… ikaw ay ituturing na mababang uri ng  tao sa lipunan. Sa madaling salita, maraming tao na para sa kanila ang salitang timawa ay negatibo ang kahulugan.

Sa komunidad pangwika ng mga Tagalog at Bisaya, may mga ebidensya na nanatili ang taal na kahulugan ng salita bilang malaya/ kalayaan hanggang 1910. Subalit noong 1864, may lilitaw na ring ebidensya  ng pagkakaroon ng pangalawa at negatibong pang kahulugan ng salita na mananatili na hanggang sa kasulukuyan: dukha, busabos, mahirap pa sa daga, ganid, swapang, hampas-lupa, kadusta-dusta, hamak at kalait-kait. Nakasalalay ang pagbabago ng kahulugan ng salita sa naghirap nilang katayuan sa makauring lipunan. Kasama ng mga dating alipin na “titimawain” o “palalayain,” sila ngayon ang bumubuo ng pinakamababang uri sa lipunang kolonyal.

Sadyang masasabi natin na ang wika ay nagbabago dahil ito ay buhay. Patuloy ang pagbabago nito kasabay ng paglipas ng panahon, ang pagsubaybay sa pagbabago nito ay pagtuklas na rin sa natatagong kasaysayan nito.

Hinalinhan naman ng salitang kalayaan ang salitang katimawaan. May mga pahiwatig na nasa gamit ng ng balana ang salitang LAYA mula pa noong malaong nakalipas (Hal. Raha Laya noong dantaon 16; ilaya-iraya-idaya ng iba’t ibang grupong etniko; at mga apelyidong Laya at Malaya sa Catalogo ni Claveria noong 1849). Gayunman, noon 1864 matutunghayan ang salitang calayaan bilang biyaya ng Diyos, sa aklat-dasalan na isinalin ni Padre Mariano V. Del Pilar ng El Amor Patrio ni Dr. Jose Rizal. Unti-unti nitong hinalinhan ang salitang katimawaan (Sa pakahulugan kalayaan) sa gamit ng mga katipunero. Sabay na ginagamit hanggang 1910 ang katimawaan at Kalayaan (sa positibong kahulugan) kahit nina Del Pilar, Bonifacio, at Aurelio Tolentino. Subalit mula ikalawang dekada ng dantaon 20, mas madalas nang ginagamit ang kalayaan samantalang mas tumingkad naman ang negatibong kahulugan ng timawa. Tanging ang kapampangan lamang ang makakapagpanatili ng taal na kahulugan nito hanggang sa ngayon.

Sa kabisayaan, ang timawa sa kasalukuyan ay mga magsasaka, magbubukid, at sa pangkalahata’y lahat ng maralita. Sa mga tagalog, ang timawa ay nangangahulugan ng dukha, alilang-kanin, patay-gutom, hamak kapus-palad, at kalait-lait.

Ang kasaysayan ng timawa ay kasaysayan ng mga taong ginawang busabos sa sariling bayan ng mga dayuhan sa pakikipagsabwatan ng mga local na mapagsamantalang uri. Ang SANGKATIMAWAAN ay ang SAMBAYANANG PILIPINO – ang TAUMBAYANG pinagsasamantalahan na madalas ding tinatawag na ANAKPAWIS, BAYAN, MASA at minsang tinawag pa ngang HARING BAYAN ni Andres Bonifacio.

Sa pagbabago ng wika, ito ay maaring magpalit ng anyo (alterations of the old material of language) o kaya’y pagbabago ng salita pero pareho pa rin ang kahulugan. Dalawang klase ang nakapaloob dito sa huli. Una, maaring nagbago ang pagbigkas (Utterd form) at ikalawa, maaaring nagbago ang nilalaman (content) o pagpapakahulugan (signification). Ang dalawang ito’y maaaring umiiral nang hiwalay (independently) o sabay (in conjunction). (Nerlich, Whitney. P.112) Sa salitang timawa makikitang nananatili pa rin ang salita ngunit nagbago ang kahulugan o mas napatingkad ang bagong kahulugan (dukha). Ito ay nagkaroon ng dalawang kahulugan ang Malaya, na nakapaloob sa kasaysayan at ang kasalukuyang namamayani sa nakararami, ang dukha.

Sa pag-aaral sa konsepto ng salitang timawa sadyang makikita ang pagbabagong naganap mula sa  orihinal na kahulugan hanggang sa transisyon nito sa kasalukuyan. Unti-unti nang namamatay ang timawa na ang ibig sabihin ay Malaya/kalyaan, samantala mas kilala na ang timawa sa kasulukuyan bilang dukha, walang modo at busabos. Mapapatunayan na ang wika ay dinamiko, ito ay nagbabago depende sa paggamit ng tao. Sa lipunang Pilipino, maipahihiwatig na ang wika ay maaaring mamatay at tuluyang mawala ang salita o kaya’y mananatili ang isang salita ngunit mababago ang ibig sabihin nito.

Sa tanong na, “‘timawa’ ka ba dahil ikaw ay sabik sa pagkain at nanggaling sa mahirap na pamilya o ‘timawa’ ka dahil nais mo lang ng katimawaan?” maaari mo ng sagutin ang mga ito dahil alam mo na kung ano ang ibig sabihin ng ‘timawa’ sa kasaysayan at kung ano ang kahulugan nito sa kasalukuyan.

Sources:

·         (Carpio et  al., Komunikasyon Sa Akademikong Filipino. 2012)

·         Gabriel, Nancy Kimuell. TIMAWA: Kahulugan, Kasaysayan at Kabuluhan sa Lipunang Pilipino. Abstrak. Abril, 2001

·         April M.S Memahon, Understanding Language Change (Great Britain: Cambridge University Press, 1995). Unang limbag: 1994, pah. 8.

·         Nerlich, Whitney. P.112

Wika. Kultura. Lipunan

Ang Wika ba ay nakakaapekto sa kultura at lipunan. At ang kultura at lipunan ba ay nakakaapekto sa wika.

Ang isa sa pinakamahalaga sa tao at lipunan ay ang wika. Samantala ang wika ay nabuo para sa tao at lipunan. Ayon sa isang linggwista na si Henry Gleason, “Ang wika ay tumutukoy sa masistemang balangkas ng sinasalitang tunog na pinipili at isinasaayos sa paraang arbitraryo na ginagamit sa komunikasyon ng mga tao sa lipunang may iisang kultura.” Sa lipunan, wika ang tumutulong upang labis na magkaunawaan ang mga tao sa isa’t-isa, ito rin ay mahalaga sa lipunan sapagkat gaya nga ng sabi nila, “No man is an island.” Samakatuwid, walang sinuman ang maaaring mabuhay na para sa sarili niya lamang. Nabuo ang wika para sa lipunan at ang lipunan ay nabuo dahil sa wika, kaya nakakaapekto ang wika sa lipunan na ginagalawan ng tao.

Ang wika ay nakakaapekto sa kultura, sapagkat matutukoy o makikilala natin ang isang tao sa kung ano ang wikang kanyang ginagamit, gayun din malalaman natin kung ano ang kultura o etnikong kanyang pinagmulan. Hindi maitatangging, hindi mapaghihiwalay and wika at kultura, dahil sumasalamin sa kultura ng isang tao ang kanyang ginagamit na wika, may mga salita din kasing pag-aari lamang ng isang bansa. Halimbawa na lang nito ay sa pilipinas, dito lang sa atin ang may salitang “Po”,”Opo” at “Oho” na naglalarawan sa kaugalian ng mga plipino bilang sa pagiging magalang. Sa ibang probinsiya naman gumagamit sila ng “Manong” at “Manang” kapag mas nakakatanda sa kanila ang isang tao na sa ibang lugar partikular sa mga taga maynila, ay hindi na ito ginagamit o paminsan-minsan na lang ginagamit dahil para sa karamihan hindi ito maganda pakinggan.

Dinamiko ang wika, ito ay buhay na patuloy ring nag-iiba ang kahulugan, pagbigkas at tunog sa paglipas ng panahon. Ang malaking nakakaapekto dito ay ang lipunan na ating kinagagalawan. Sa kadahilanang marami nang naiimbentong salita katulad na lamang ng mga salita sa gay linggo (o salita ng mga bading) at ang iba pang mga bagong salitang nabubuo sa lipunan. Taon-taon maraming nadidiskubre na wika dahil masyadong matalino na ang mga tao, kung kaya’t mabilis na naiimpluwensiya ng mga ito ang wikang gagamitin sa isang partikular na lipunan.

May mga kanya-kanyang lahi ang bawat isa, dito sa asya halos iisa lamang nag hulma ng mukha ang mga tao kung kaya’t nakakalito tukuyin kung saang bansa ito nanggaling o ano ang kultura nito kaya sa wikang gamit ng isang tao maaring makilala natin kung saang bansa galling ito. Mahalaga talaga na magkaroon ng pambansang wika ang isang bansa upang mas madaling matukoy ang isang tao sa kung saan siya galing at dito rin nagkakaroon o makikita ang pagkakaisa ng isang bansa gaya na lamang sa kultura ng korea, parte ng kultura nila na hindi maaring magturo ng ingles sa lugar nila kung kaya’t kinakailangan pa nilang pumunta sa ibang bansa para matuto ng salitang ingles, kapag marunong ka mag ingles at nasa korea ka mataas na ang tingin nila sa’yo dahil bihira lang ang marunong mag-ingles sa kanila. Sa kultura ng mga taga korea, makikita natin kung gaano nakakaimpluwensya ang wika sa kanila. Gaya din ito ng bansang Tsina at Japan kung saan kahit na hindi sila marunong mag-ingles, maunlad ang bansa nila.

Gaya ng nabasa ko “Kahit na ang ingles ang ating “Lingua franca” sa buong mundo, kailangan pa rin natin ng pambansang wika” Kultura din sa ating mga Pilipino na kapag magaling mag-ingles ang isang tao o nakakapagsalita siya ng banyagang wika, andun yung pag-iisip natin na mas matalino o mas magaling ang taong iyon kaysa sa atin kaya kung minsan mas napapamahal tayo sa lenggwahe ng iba at hindi sa sarili nating wika. Sadyang nakakaapekto ang kultura sa wika lalo na kapag naimpluwensyihan ng lipunan na kinagagawalan nito.

Sa kabuuan, apektado ang wika sa kultura ng isang tao at sa lipunan ng partikular lugar at gayun din nakakaapekto ang kultura at lipunan sa wikang ginagamit. Sadyang hindi maipaghihiwalay ang dalawa, ang wika at kultura, samantala nakabuntot sa kultura ang lipunan dahil kung walang lipunan walang mabubuong kultura, at kung walang kultura maaarin may sari-sariling paniniwala ang tao sa isang lipunan. Mahalaga ang wika kaya’t mahalaga ring mahalin ito.