REFLECTION 3: Children's Games as Signs of Globalization

Habang ako’y nglalakad pauwi sa aming bahay, may nakita akong mga batang naglalaro ng Patintero. Natuwa ako at natanong sa aking isipan, “May mga bata pa palang naglalaro nito?”. Bigla kong naalala yung kapanahunang naglalaro ako nito. kapanahunan? Gano’n na ba ako katanda, kasi naisip ko sa panahon ngayon wala ng batang naglalaro nito o kaya kahit na anong larong pinoy, ‘yun bang mgagamit mo yung pisikal na pangangatawan mo. Kaya bigla akong natuwa sa mga batang mas bata sa akin no’ng nakitang kong naglalaro pa rin sila nito.

Naranasan mo na bang maglaro ng Patintero? Luksong baka? Turumpo? Taguan? Sipa? Bahay-bahayan? Jack en poy? Siyato? Tumbang Preso? Chinese Garter? Finish Palo? Agawan Base? O kung ano mang larong pinoy, kasi ako Oo lahat ito naranasan ko. Para sa’kin, isa ito sa pinagmamalaki ko. Ika nga nila, masuwerte ka kapag batang 90’s ka kasi mararanasan mo yung mga larong katulad ng mga ito.

Sa pag-ikot ng mundo, kasabay nito ang pag-unlad nito na tinatawag nating Globalisayon. Katulad nga ng mensahe sa palabas ng mga nag-ulat, isa sa magandang halimbawa ng Globalisasyon sa Pilipinas ay ang larong pinoy. Sa Pilipinas, tatak na sa ating kultura ang kakaibang mga laro na nauuso sa ating bansa. Pagdating sa larong pinoy, nagagamit ng mga batang pinoy ang diskarte sa pag-iisip, lakas ng pangangatawan at kakaibang proseso ng laro na kung saan sa pinas lang mararanasan.  Subalit sa bilis na paglipas ng mga araw, sa panahon ngayon, bihira na lang tayo makakakita ng mga batang naglalaro ng larong pinoy dahil nag-usbungan na ang mga modernong teknolohiya kung saan mas pinagtutuunan nila ng pansin at dito kumukuha ng libangan.

Alas tres ng hapon. Ito ang oras ng laro namin ng aking mga kalaro no’ng bata pa lamang ako. Hindi ako hinahayaan ni Mama na lumabas dahil tanghaling tapat ito at mainit, madali daw akong pagpapawisan at baka atakihin daw ako ng aking hika. Ang ginagawa ko, tumatakas ako kasi naiinggit talaga ako kapag nakikita ko yung mga kalaro ko. Imbis na matulog sa hapon mas ginugusto kong maglaro kasi noong bata ako wala pa namang  mga gadgets noon. ‘di katulad ngayon hindi mo na kailangan lumabas o humanap ng kalaro para malibang ang sarili, kunin mo lang ang Android phone, tablets o kung ano pang mga gadgets na nauuso ngayon, malilibang kana.

Sadyang napakasarap balikan ng mga ala-ala sa pagkabata dahil parang sa iyo lang mundo mo. Walang problema, hindi mo na kailangan ng pera at ang mga kailangang materyales mo ay nasa bahay o paligid mo lang. Isa sa mga nagpapaalala sa aking pagkabata ay ang mga laro na kung saan sa bawat larong iyon ay nag-iwan ng marka sa aking nakaraan. Tatlong laro ang pinaka paborito ko: Ang Patintero, Taguan at Luksong Baka.

Patintero. Galing sa pagtaya ng kalaban ang pangunahing dapat na isinasaalang alang ng bawat manlalaro. Ang basehan ng pagkapanalo sa larong ito ay ang bilang ng mga manlalarong nakalampas sa bawat guhit nang hindi natataya ng kalaban. Ang isang grupo ay kinabibilangan ng hindi bababa sa 10 miyembro. Maaaring maglaro ng patintero sa kahit anong lugar basta’t nasusulatan ang sahig ng yeso na nagsisilbing hangganan o kaya naman ay mga linyang dapat malampasan ng bawat manlalaro. Bilang pasimula ng laro, maghahagis ang isa ng barya upang malaman kung aling grupo ang mauunang maglaro at kung sinong grupo ang taya. (WikiFilipino)

Ito ang isa sa mga paborito kong laro noong bata pa lang ako. Dito kasi mas nagkakainitan ang dalawang magkalabang grupo. Nagkakapikunan, nagkakaasaran at bandang huli, nagkakaayawan… dahil pare-parehas ayaw magpatalo, lahat gusto manalo. Ang maganda do’n lahat ay masaya. Nakakadagdag pa ng saya ang ngiti ng mga taong nanunuod sa amin, mapamatanda at bata, kaya nga kung minsan naiingit na yung iba sa amin at gusto ng sumali.

Taguan. Ito ay hango sa larong Ingles na ang tawag ay Hide and Seek. Magandang maglaro nito sa mga lugar na maraming kubo, puno at matataas na halamanan. Kahit ilang tao ay pwedeng sumali, ang kailangan lamang ay may tukuyin na “taya”. Ang sinumang matukoy na taya ay siyang magbibilang ng hanggang 30 habang nakapikit at nakasandal sa puno na nagsisilbing home base. Habang ang taya ay nagbibilang, ang mga kalaro ay naghahanap ng kanya kanyang mapagtataguan. Pagkatapos magbilang ng taya ay hahanapin na niya ang mga nagtago. Ang bawat nagtago naman ay hahanap ng paraan upang makapunta sa home base nang hindi nakikita ng taya sabay sisigaw ng “save”. Maliligtas mula sa pagkataya ang sinumang makapunta dito nang hindi nahuhuli. Matatapos lamang ang laro kung ang lahat ng manlalaro ay nakalabas na sa pinagtataguan. (WikiFilipino).

Karamihan ng mga matatanda, sinasabing masama daw ang magtaguan tuwing gabi (Hindi ko rin alam kung bakit) pero ito kasi ang pinakamasaya at mas magandang oras na laruin kasi nga ika nga nila, may thrill. Dagdag pa rito ang pinakamasaya ay ang magtago sa kasuluksulukan. Gagamitin mo ang utak mo para makaisip ng magandang taguan. Noong panahon ko halos isang beses lang nagkakaroon ng taya kasi sobrang hirap naming hanapin at binuburot namin yung taya (burot ang tawag kapag laging taya, ang taya).

Luksong Baka. Sa larong ito, ang isang manlalaro ay tutuwad ng bahagya habang nakasuporta ang kamay nito sa kanyang tuhod. Ang mga kalaro ay lulukso sa itaas ng taya gamit lamang ang mga kamay. Kapag sumayad ang mga binti ng lumukso sa ibang parte ng katawan ng taya, siya ang papalit dito. (WikiFilipino).

Sa totoo lang isa rin ito sa ayokong laro. Una, maliit ako kaya nabuburot ako kapag ako ang taya. Pangalawa, parang hindi ko kayang tumalon ng mataas. At pangatlo, noong naglaro ako nito ay nauna ang ulo. Oo, masakit. Buti na lang naglaro ako no’n sa damuhan, sa probinsya kaya hindi pumutok ang ulo ko, pero hanggang ngayon hinahamon ko pa rin ang sarili ko kung paano ang tamang teknik para lumukso ako ng maayos nang hindi nababagok.

Sa mga larong ito, ang kailangan mo lang ay ang iyong kapit-bahay hindi mo na kailangan gumastos ng materyales o kung ano pang teknolohiya para makapaglaro dahil nasa paligid lang ang mga bagay na kakailanganin mo. Ito rin ay halimbawa ng ehersisyo dahil kailangan ng malakas na pangangatawan, isip, liksi at bilis.

Sa ngayon, hindi na ang mga ito ang nilalaro ko. Marahil dahil matanda na rin ako para maglaro pa ng mga ganitong laro. Sa panahon ngayon, kailangan mo na rin makiuso, dahilan na ang mundo ay pinapaikot na ng teknolohiya, ang mga larong uso na ngayon ay halos malalaro mo lang sa kompyuter, tablet, iPod o kung ano mang Android, basta Android. Sa ngayon tatlo sa pangunahing gusto ko ay ang Candy Crush, Temple run at FarmVille.

Candy Crush Saga. Isang laro na kung saan pagtatabihin mo ang tatlo o higit pang magkakaparehong bagay para maka iskor, at mkabawas ng mga candy tiles.Katulad din nito ang sumikat at lumaos ng Bejewelled. Ang kaibhan lamang ay ang pagkakaroon ng mga stage mismong puzzle, maaring magbawas ng Jelly, iparating sa ilalim ng screen ang mga prutas, o dili kaya’y ang pagkamit ng puntos sa tinakdang limitadong oras. Me mga power ups na tinatawag dto pero madalas ito’y nakukuha sa pagbili sa Appstore o Google play depende sa gamit na systema. (Heldervert Co Garma)

Sa totoo lang, masaya rin at nakakaaliw laruin ito. Sa katunayan level 140 na ako, kaso nakakatamad din kung minsan kasi nakahiga lang ako at tuwing wala lang akong ginagawa tsaka ko lang naiisipang laruin at para lang makasabay sa mga “trending” ngayon kaya naglaro ako ng Candy Crush Saga.

Temple Run. Simpleng laro lang ito kung saan hahabulin ka lang ng “monster” ang pinakaexciting lang sa laro ay ang pasikot sikot nitong daan at habang lumalayo ka bumibilis din ang pagtakbo mo. Kapag nadapa ka, nahulog sa patibong o kaya naman ay nahuli ng “monster” doon ka lang magegameover .

Tulad ng Candy Crush, marami lang ang naglalaro nito kaya naisipan kong magdownload sa cellphone ko at laruin ang Temple Run kinalaunan hindi ko na rin siya nilaro kasi nakakatamad, nakaupo lang at kamay mo lang ang gumagana.

FarmVille. Isa itong laro mula sa Facebook na ang kailangan mo lang ay bumuo ng Farm at payayamanin. Alagaan, magpapapera, tataniman, didiligan at bibilhan ng bahay.

Third year high school ako nang simulan ko ang paglalaro nito kasi may guro ako na sa quiz niya ay may bonus question na may kaugnayan sa FarmVille at may plus points ang maggift sa kanya. Kaya ayun, napilitan akong gumawa at kinalaunan ay naenjoy ko din naman ang paglalaro.

Dabest nga daw kapag ikaw ay batang 90’s, katulad ko (kasi ang huling batch namin ang nakaabot ng mga laro pinoy bago pa umusbong ang teknolohiya) sa totoo lang, pwede pa naman maglaro ang mga bata ng mga ganitong laro sa ngayon ngunit sadyang kung mas papipiliin sila, e, mas pipiliin nilang laruin ang computer, tablet, ipod, ipad o kung ano mang gadget lalo na yung Android, upang hindi na sila lumabas pa ng bahay at maghanap ng kalaro at kung minsan ay hindi na rin sila pinapayagan ng mga magulang na maglaro sa labas lalo na sa delikadong panahon ngayon.

Kung mapapansin, mas binigyan ko ng pansin ang paglalaro ko no’ng bata pa ako dahil mas masaya at mas masayang balikan ang alaala. Siguro nga isa rin iyon sa mga pinagmamalaki ko at yun ang mga karanasan na labis akong natuwa na ang sarap magbalik-tanaw. Talaga nga naman na teknolohiya na ang nagpapatakbo ng mundo, gaya na lamang sa pilipinas. Taong 2000 nagsimula nang magsulputan ang teknolohiya lalo na sa pilipinas. Totoo talagang ang laro ay isa sa pinakamagandang halimbawa na ang Pilipinas ay unti-unti ng nasasakop ng globalisayon. Patunay rin lang ito na ang kultura ng larong Pilipino ay namamatay na at pinapalitan na ng mga nag-uusbungang teknolohiya.

Ikaw ba? Anong nilalaro mo?

Kwentong OFW

REFLECTION PAPER: Globalizing National Domesticity: Female Work and Representation in Contemporary Women’s Films


Noong bata pa lang ako kapag ang kalaro ko sinasabi niya, nang payabang, na ang Tatay niya ay nagtatrabaho sa ibang bansa, naiinggit ako! Naiinggit ako kasi ang pagkakaintindi ko doon ay mayaman sila dahil nasa ibang bansa yung magulang niya. Sabayan pa kasi ito ng pagmamayabang niya sa mga laruan niya na galing pang ibang bansa at mga nagtatamisang tsokolate (binibigyan naman niya ako). Subalit habang ako’y lumalaki naging iba ang pananaw ko dito at nalaman ko na ang tawag pala sa mga magulang na nagtatrabaho sa ibang bansa, na tulad ng sa kalaro ko ay “Overseas Filipino Workers” o mas kilala sa tawag na OFW.

Sa aking paglaki, maraming katanungan ang pumapasok sa aking isipan kapag naririnig kong sinasabi ng iilan na ang OFW: Bagong Bayani ng Pilipinas.

Madalas nating napapakinggan sa mga radyo, napapanood sa telebisyon maging sa mga commercials pa nga o nababasa sa mga pahayagan na ang mga OFW daw ay mga bayani. Sa paanong paraan natin masasabi na sila ay mga bayani? Bakit nga ba tinuturing ng nakararami sa atin ang mga “Overseas Filipino Workers” na mga bayani? Para sa aking pananaw, pumupunta sila sa ibang bansa para sa sarili nilang interes o kapakanan. Nagsasakripisyo sila para iangat nila ang kanilang buhay. Kumita man sila ng malaki ay para rin sa sarili nilang kapakanan at sa pamilya nila. Kung magpadala man sila ng pera dito sa Pilipinas ay hindi dahil sa gusto nila kundi kailangan ng pamilya nila. Bayani bang maituturing ang mga ito pagkatapos nilang piliing mangibang bansa para doon magtrabaho? Paano naman yung mga Pilipino dito sa ating bansa, mas pipiliin pa ba nilang pagsilbihan ang mga tao sa ibang bansa kaysa sa mga kalahi nila? Bayani ba ang nagtatrabaho sa ibang bansa para sa kanyang pamilya at hindi naman talaga para sa bayan? Marahil para sa iba nakakainis ang ganito kong pananaw, pero hindi rin nila maiaalis sa ibang tao ang mag-isip ng mga ganitong klaseng kaisipan.

Sa totoo lang ay walang OFW sa pamilya ko. Siguro isa rin ito sa dahilan kung bakit labis akong naguguluhan sa kung ano nga ba ang gampaning kinahaharap ng isang OFW sa bansa at sa kanyang pamilya. Sa paglipas ng panahon kasabay nito ang pagbabago ng aking pananaw patungkol sa OFW. Ayon sa aking pagkakaalam kaya’t tinuring na bayani ang OFW dito sa ating bansa ay dahil sa mga salaping kanilang ipinadadala o remittances dito sa Pilipinas, tumutulong ito sa pagpapatatag ng ating pambansang ekonomiya. Malaki ang tulong na ibinibigay ng mga OFW sa ekonomiya, kaya’t sila ay binansagan bilang mga "Bagong Bayani" ng bansa. Ito pala kung bakit… kung bakit naging bayani ang mga OFW, pero para sa akin hindi ito sapat na basehan at hindi rin ito ang nagpabago sa aking pananaw. Isang beses nang mapanuod ko sa Facebook ang isang Coca-cola Commercial Sabi doon, “More than 11 Million Filipinos have left their families to find better opportunities abroad” Inilahad doon ang iba’t-ibang karanasan at dahilan ng mga OFW kung bakit sila nangibang bansa… at dito ko mas labis naunawaan ang kanilang dahilan at dito rin masasabi na sila nga ay tunay na bayani.

“Ang pinakamahirap maging OFW ay ‘yung mapalayo ka sa pamilya mo, hindi ako nakauwi ng matagal kasi yung father ko may sakit. Hindi siya nakakakita, ‘yung perang pangbakasyon ko… ipapadala ko na lang sa kanila para panggamot niya..” - Joe Marie Ballon (X-Ray Technologist)

“Pagwinter ay ang hirap, kaya kahit masama ang pakiramdam mo ay pipilitin mong bumangon… Hindi ako basta makauwi kahit gusto ko kasi mayroon akong binabayarang bahay buwan-buwan at ang aking mga anak lahat sila sa aking umaasa” – Leonie Villanueva (Caregiver)

“Malungkot…kasi ako lang mag-isa eh. Hindi ko nakita yung bunso ko na iniwan ko, eh isang taon lang siya – Joey Doble (Baby Sitter)

Ilan lang ito sa mga makabagdamdaming mga paglalahad ng mga OFW na ikinapanayam ng Coca-Cola sa kanilang commercial. Nalungkot at marami rin akong narealize pagkatapos mapanuod ang commercial na iyon. Pinost ko ito sa aking Facebook. Maraming naglikes, nagshare at nagcomment. Marami sa mga nagcomment ay yung mga taong nakaranas at nakakaranas mahiwalay sa mga taong mahal nila. Sabi ng iilan sa mga kaibigan ko, mas malulungkot at mas maiintindihan ko daw ang ibig-sabihin ng Commercial na iyon kung sakaling mangibang bansa at mapalayo ako sa aking pamilya. Napa-isip ako… Sa bagay, mahirap nga naman talaga mapalayo. Noong Tourism Student ako ay ramdam ko ang pagkangulila ko sa aking pamilya habang ako ay nasa malayong lugar. Hindi ko maiwasan noon na isipin sila Mama, Papa at yung mga kapatid ko. Pumasok rin sa isip ko na sana balang araw ay makasama ko rin sila sa paglalakbay ko. Madrama, pero sadyang nakakalungkot kapag andoon kana sa gano’ng klaseng punto.

Marahil para sa mga pamilyang may mga nagtatrabaho sa abroad masasabi nilang bayaning maituturing ang OFW. Bayani dahil sa sakripisyo nila. Bayani dahil siguro mahirap nga naman ang mabuhay ng wala sa piling ng mga taong mahal mo sa buhay. Bayani dahil sila ang nagtataguyod sa pamilya para makapagpadala ng pera. Bayani dahil pinagsisilbihan nila yung mga taong hindi nila kalahi o kamag-anak o kapamilya at Bayani dahil hindi biro ang trabahong ginagawa nila.

Noong nasa ika-apat na baitang ako sa hayskul, gumawa ako ng isang maikling kwento sa aking blog patungkol sa isang OFW ang “Ang Pakikipagsapalaran ni Juana” isang kwento ng isang ina na napilitang mangibang bansa upang matustusan ang pangangailangan nang panggamot ng kanyang anak na may sakit sa puso… (malamang babae ang ginamit kong bida para mas nakakaantig ang kuwento tulad lang ng sa mga pelikula) dahil may problema sa papeles ang kanyang asawa kaya siya ang napilitang umalis at pumunta ng ibang bansa. Pinahirapan siya sa ibang bansa at bukod pa dito ay labis ang kalungkutang kanyang nadama. Doon, napagtanto niya at ng kanyang pamilya na mas masayang magsikap at magtrabaho sa Pilipinas dahil mabilis ngang kumita sa ibang bansa, e doble naman ang pahirap at kalungkutang mawalay sa sariling pamilya.

Marahil para sa mga nakapagtapos ng kolehiyo, lalo na yung mga nakatapos sa magagandang unibersidad ay madali lang makakuha ng trabaho sa Pilipinas na kung saan hindi na nila kailangan pumunta ng ibang bansa dahil pagdating sa pag-aapply mas angat ang mga nakapagtapos, sa hindi at mas angat ang nakatapos sa magandang unibersidad, kaysa sa mga unibersidad na hindi kilala. Ito ay masasabi kong pangkaraniwan na sa ating mga Pilipino, isang paraan kung saan mali ang pamamahala at hindi pagbigay ng labis na ekwalidad. Nakakalungkot dahil mismong ang mga Pilipino ang dahilan kung bakit nagagawa ng kapwa natin mangibang bansa at magsilbi sa ibang bayan.

Sa usapang ekwalidad. Ekwalidad sa lalaki at babae, marahil isang katakataka rin na halos bumibida sa iilang pelikula ay mga babae. Sadyang pagdating sa mga pelikulang Pilipino, talagang mas ginagamit ng direktor ang mga babae pagdating sa pagtatrabaho o pangingibang bansa, marahil sila ay mahina pagdating sa mga emosyonal na bagay, sa mga pangpisikalang bagay at sa marami pang bagay na talaga naming sila ay mahina. Kung kaya’t ito ang ginagamit sa mga palabas.

Gaya ng aking Ina na nagtatrabaho para sa akin, upang ako’y makapagtapos ng pag-aaral. Para sa akin ay gusto ko na siyang patigilin sa kanyang pagtatrabaho ngunit hindi ko rin kayang masabi dahil alam kong para din sa akin ang ginagawa niya. Kita kong hirap siya sa pagtatrabaho sapagkat alam kong hindi niya pipiliin na magtrabaho, na alam kong mas gusto niyang pagsilbihan kaming mga anak niya na tulad lang ng pangkaraniwang Ina na nag-aasikaso sa kanyang mga anak o sa kanyang pamilya. Ngunit gayun pa man alam kong darating din ang panahon na masasabi kong “Ma, h’wag ka nang magtrabaho… ako na lang ang magtatrabaho” Hindi man ngayon pero pipilitin kong mangyari iyon.

Wala man sa pamilya namin ang nagtatrabaho sa ibang bansa o wala man akong kamag-anak na OFW, pero dama ko kung ano ang nararamdaman ng mga taong may kamag-anak o kapamilya na OFW. Natutuwa ako sa kadahilanang dahil lang sa pagtataka kong “OFW: Bagong Bayani ng Pilipinas.” Natuklasan ko, hindi lang ang sagot kung bakit, ngunit pati ang istorya sa likod ng mga paghihirap ng mga ito. Masasabi kong bayani silang maituturing kung sa pamilya pagbabasehan. Nasagot man ang tanong ko pero hindi pa rin ako kumbinsido kung sa buong bansa maituturing silang isang bayani. Ikaw ba, para sa’yo? Ikaw na ang humusga kung maituturi nga ba ang OFW na isang bayani ng isang bansa o ng isang pamilya lang.

Kubeta

REFLECTION PAPER: BATHROON AS A MODERN SPACE

Gusto mo bang masilip ang banyo namin?

Bago ka pumasok sa C.R namin, makikita mo ang bukasan ng ilaw, doon ito nakalagay sa labas (Hindi ko rin alam kung bakit sa labas, yan din ang tanong ko sa mga magulang ko), kulay pink ito, kalahati ng dingding ay tiles mula sa baba at pataas simento na. May makikita kang tabo, dalawang timba, Shower, lalagyanan ng sabon, shampoo at ng kung anu-anong abubot na panlagay sa katawan, albatross – ito yung nilalagay sa C.R para bumango ito –, exhaust fan para pagkatapos maglabas ng sama ng loob bubuksan ito para hindi mangamoy, sa likod ng pinto may sampayang maliit at isang basurahan. Ganito ko mailalarawan ang C.R namin, maliit lang ito na parang pangkaraniwang C.R ng pinoy. Mapapansing wala itong hugasan ng kamay o hilamusan, hindi ko rin alam dahil nasa labas ito nakalagay at doon na kame nag hihilamos at nagsisipilyo. Dahilan na rin siguro, maliit lang ang C.R namin kaya hindi pa malagyan nila mama’t papa.

Mapapansing tradisyonal na may pagka halong moderno ang style ng C.R namin. Dagdag pa dito pinapanatili namin itong malinis dahil kung minsan may mga biglaang bisita na dumarating, nakakahiya daw kapag nakitang madumi ito, sabe ni mama. Tama nga naman, nakakahiya kung dadatnan ito ng bisitang mabaho at maalinsangsang ang amoy. Sabe nga sa nabasa kong quotation sa C.R ng kamag-aral ko noong ako’y naki-C.R. sa kanila. “You can catch a glimpse of a person’s personality by looking through his/her bathroom” Tama, nababase rin sa C.R ng tao ang personalidad niya, kung siya ba ay malinis sa bahay o sa sarili. Naalala ko tuloy ang sinabe sa’kin ng aking kaibigan, na may mga tao daw na unang tinitignan ay ang C.R sapagkat dito niya binabasa ang personalidad ng tao.

Sa iba’t- ibang bansa maraming tawag sa Bathroom na ang pangunahing tawag ng Pinoy ay Comfort Room/C.R. kung minsan pa nga ay Palikuran, Rest room, Privy, Kasilyas, Kubeta, Banyo at kung anu-ano pang tawag.

Katulad sa Turkey may dalawang uri sila ng Lavatory. Ang Alafranga Lavatory (Modern Bathroom) at ang Alaturka Lavatory (Traditional Bathroom), para sa akin wirdo ang Alaturka Lavatory nila o yung Tradisyonal na C.R nila kumpara sa ginagamit ng pinoy, samantala ang Alafranga Lavatory, maayos ayos sapagkat moderno ito na tinulad ang istilo sa Western countries.

Banyo sa Pilipinas: Tradisyonal at Moderno.

Sa Pilipinas, iba’t-ibang uri o istilo ng banyo din ang nagdaan bago ito mapunta sa modernong C.R. sinabi sa akin ng kuya ko na noong unang panahon wala talagang C.R ang mga Pilipino, kapag gusto nilang maligo pumupunta sila sa batis o sa ilog para doon maligo, maglaba, at maghugas. Samantala, kapag gusto naman nilang magbawas pumupunta lang sila sa damuhan o kaya naman sa ilog din para doon ipaanod sa tubig. Nakakadiring pakinggan sapagkat kung saan sila naglalaba, naliligo at naghuhugas doon din sila naglalabas ng dumi. Sa bagay, katwiran ng mga pinoy inaanod nga naman ng tubig yung dumi kaya ayos lang.

Sa kasalukuyan, karamihan ng banyo sa Pilipinas ay trandisyonal pa rin. Tradisyonal na may Tabo, Palanggana at Tubig, basta kumpleto na ‘tong tatlong ito, ayos na ito sa pinoy. Kapag natapos sa pagdumi, naghuhugas ang mga Pilipino gamit ang tabo’t palanggana na may tubig at hindi sa flush ng inidoro at tissue, at sanay din tayo na maligo sa pamamagitan ng tabo’t palanggana na may tubig o kaya naman ay ang makikita sa probinsya na poso na naglalabas ng tubig (hindi ko lang alam ang tawag pero ganun ang gamit nila sa probinsiya). Kung ang BathTub naman ang pag-uusapan at gusting maranasan, ang ginagawa ng nakararami ay pumupunta na lang sa mga Resort at doon nagbababad.

Marahil ito na rin ang kinagisnan ng mga Pilipino na tulad ko ay mas sanay ako sa tradisyon na banyo, mas gugustuhin ko pang maligo na may tabo’t palanggana na may tubig ang gamit kaysa shower. Mas gugustuhin ko pang maghugas na tabo’t palanggana lang na may tubig din ang gamit kaysa flush at papahidan ng tissue. Sa tingin ko kasi mas tipid sa tubig at mas komportable sa pakiramdam, hindi ko rin kasi maisip ang pag punas lang ng tissue ay tapos na dahil pakiramdam ko ay madumi ang dating nito at mabaho, sa ngayon hindi ko pa siya nasusubukan.

Nakasanayan na rin ng mga Pilipino ang pagtukoy sa estado ng pamumuhay ng isang tao sa pamamagitan ng kanilang C.R, tingin kasi ng iilan kapag may shower, bathtub, water closet at may flush yung toilet ng C.R niyo o yung tinatawag natin na modernong banyo ay mayaman na ang isang tao. Kapag ang tradisyonal na banyo pa rin naman ang ginagamit ng isang tao ay ibig sabihin hindi maunlad ang pamumunhay niya. ‘Yung kapag nasa tradisyonal na C.R pa din ang gamit niyo sa inyong tahanan, na mayroong Tabo, Palanggana, walang hilamusan at Bathtub. Pero ang pananaw ng karamihang pinoy, sayang lang sa espasyo kung maglalagay pa nito o kaya naman ay mas komportable lang sila sa nakagisnan na, na banyo.

Base na rin sa natalakay, naalala ko yung experience ko bilang isang Tourism Student noon. Pumunta kame sa Ilocos Norte at Ilocos Sur kasama ang mga kamag-aral ko. Isang karanasan doon ang hindi ko makakalimutan na kinuwento ko rin sa kanila. Nanatili kame sa isang magarbong hotel, Ang “Fort Ilocandia Resort and Casino Hotel”, sinasabing – Only Five Star Hotel in North- Siguro nga ay sanay ako sa tradisyonal na banyo kaya ang dami kong karanasan noong pumasok ako sa C.R. doon. Marami na rin akong napasukang iba’t-ibang klase ng banyo kaya sanay na rin naman ako. Noong naglabas ako ng sama ng loob (alam niyo na kung ano ang ibig-sabihin ko) pagkatapos noon ay naghanap ako ng Tabo. Oo, tabo dahil sanay ako sa tabo, kaso walang tabo. Naghanap ako ng tissue, wala ring tissue. Hindi ko alam ang gagawin ko kaya gumawa ako ng paraan, kinuha ko yung baso na para sa talaga sa pagmumugan at nagtiis na iyon ang gamitin. Natatawa ako sa sarili ko kasi, nararamdaman ko yung pagka inosente ko. Nagtatanong ako sa isip ko kung ignorante ba ako o sanay lang talaga ako sa tradisyonal na banyo, at tinanong ko rin ang sarili ko kung ganun nga ba talaga kapag sosyal?

Pinalagpas ko ang kaignorantihang pinairal ko sa paghanap ng Tabo. Kinuwento ko ito sa mga kamag-aral ko, hindi ko alam kung ako lang ba ang ignorante dahil lahat sila tumawa sa akin o sadyang ako lang ang may lakas ng loob na sabihin yun. Siguro nga ay sa loob ng utak nila ay gano’n din ang naramdaman nila na tulad ng sa akin.

Isa pang karanasan ay noong mga oras na maliligo na ako. Sa totooo lang, hindi ko talaga alam na may mainit at may malamig na tubig pala sa gaanoong mga hotel na kailangan mo pang timplahin at tantyahin ang pagpihit para maghalo yung dalawa at maging katamtaman ang kalabasan. Natatawa ako dahil tinanong ko pa sa kaibigan ko kung paano ba iyon gamitin at doon ko lang nalaman kung paano ito gamitin. Sa bahay kasi namin, lolo ko lang ang nag nagtitiyaga na magpainit ng tubig, kinukuha ko ang termos namin at tinitimpla sa palanggana naming may malamig na tubig para maging maligamgam ito. Siguro nga ay hindi rin talaga ako sanay na maghotel.

Kamusta naman ang Pampublikong Palikuran?

Madalas na maikumpara ang Pampublikong palikuran ng ibang bansa sa Pilipinas. Maraming nagsasabi (partikular na ang mga nakarating sa ibang bansa) na malaki talaga ang kaibahan ng pampublikong palikuran sa ibang bansa kaysa sa Pilipinas. Tulad ng sa Amerika, malinis talaga ang mga banyo doon, na kahit ito ay pampubliko, hindi ka magdadalawang isip na maglabas ng sama ng loob, hindi tulad sa Pinas. Sa Pilipinas daw kasi, mahirap makahanap ng malinis at maayos na pampublikong banyo sapagkat kapag pumasok ka pa lang dito ay mas nanaisin mo nang pigilan ito kaysa magtiis sa mabahong amoy na hindi man lang nagflush ng toilet ang gumamit noon bago ka, maduming inidoro na puro tapak ng paa, mga nakakalat na napkin na parang kakatapon lang at kawalan ng tissue dahil ninanakaw daw (ayon sa Janitress). Marahil sa kawalang disiplina ito ng mga Pilipino na masasabing ganito nga tayo kadugyot pagdating sa ganitong bagay. Malaki ang epekto nito lalo na sa Pilipinas dahil baka may mga banyagang makaranas nito at maikumpara ang kalinisan ng Pinoy sa mga taga ibang bansa. Gaya nga ng nabanggit na quotation, maaring magreplika ito sa kaugalian ng Pilipino.

Marami man tayong version at istilo ng pagkakaayos ng banyo, nasa sa tao pa rin ito kung ano ang komportable C.R ang kanyang gagamitin. Sa aking pananaw, hindi importante kung Moderno o Tradisyonal ang banyo natin, basta ang importante ay kung saan tayo komportable, ‘yun ang gamitin natin. Huwag tayong magpadala sa mga taong huhusga at gagamitin itong dahilan sa pagtukoy ng estado ng ating buhay. Ang importante lang ay panatilihinh malinis, mabango at maging kaaya-aya ang ating banyo, C.R, kubeta, palikuran o kung ano pa ang tawag natin. Sabi nga nila, “Cleanliness is next to Godliness”

Ikaw? Maari ko bang masilip ang banyo niyo?